COCP
Eindrapport COCPvg-project beschikbaar!
COCPvg: Een speciale versie voor de VG
Verbetering van de communicatie tussen niet of nauwelijks sprekende personen meteen meervoudige beperking en hun socialenetwerk (COCPvg)
In het COCPvg-project is een specifieke toepassing van het COCP-programma ontwikkeld voor personen met ernstige meervoudige of verstandelijke beperkingen. Het COCPvg-programma is aangepast aan de specifieke organisatiestructuur binnen de VG-sector en aan de kenmerken van de doelgroep. Deze speciale versie werd geïmplementeerd bij negen kinderen en jongeren in Esdégé-Reigersdaal, een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking. De effecten van het programma op de communicatie tussen de deelnemende kinderen en jongeren en hun sociale netwerk werden longitudinaal onderzocht. Ook werd de uitvoering van het programma door beroepskrachten van Esdégé-Reigersdaal uitvoerig geëvalueerd. En ten slotte is de sociale validiteit van het programma onderzocht.
Het onderzoek geeft een antwoord op de volgende twee centrale vragen: 1) Leidt het COCPvg-programma tot een verbetering van de communicatieve interactie tussen niet of nauwelijks sprekende personen met een ernstige meervoudige beperking en personen uit hun sociale netwerk?, en 2) Is succesvolle implementatie van het aangepaste COCP-programma in de VG-sector mogelijk? De eerste vraag is beantwoord door het herhaaldelijk meten van diverse aspecten van de communicatieve interactie voorafgaand, tijdens en na de interventie en een vergelijking van de uitkomsten van deze metingen. De tweede vraag is beantwoord via documentanalyses, interviews met betrokkenen en schriftelijke vragenlijsten. De resultaten van het onderzoek zijn positief. De interactiestijl van de communicatiepartners laat na interventie statistisch significante verbeteringen zien. Ook is er meer balans in de verdeling van beurten en initiatieven, hoewel deze effecten niet bij allecliënt-partnerparen aangetoond konden worden. Ten slotte zijn bij alle cliënten positieve veranderingen aangetoond in het gebruik van communicatieve functies. Verder blijkt het programma goed uitvoerbaar in Esdégé-Reigersdaal en is de waardering voor het programma van zowel communicatiepartners uit het sociale netwerk als de betrokken professionals groot.
Het onderzoek is uitgevoerd onder leiding van dr. Margriet J.M. Heim, senioronderzoeker bij het Amsterdam Centre for Language and Communication (ACLC) van de Universiteit van Amsterdam. Bij de uitvoering van het project werkte FGw/UvA nauw samen met Esdégé-Reigersdaal, een organisatie voor dienstverlening aan mensen met een (verstandelijke) beperking in de kop van Noord-Holland en met Heliomare revalidatie in Wijk aan Zee. Vanuit Esdégé-Reigersdaal was dr. Frank Velthausz lid van het projectteam en vanuit Heliomare Marjan Veen, Msc. Het project werd gefinancierd door de Stichting Nationaal Fonds het Gehandicapte Kind (Stinafo), de Stichting Kinderpostzegels Nederland en het Fonds verstandelijk gehandicapten, Esdégé-Reigersdaal, Heliomare revalidatie en de Universiteit van Amsterdam.
Het project is afgerond. De handleiding COCPvg is in 2010 gepubliceerd en kan besteld worden via cocp@esdege-reigersdaal.nl . Het eindrapport van de effectstudie en het evaluatieonderzoek is in 2011 gepubliceerd, zie de link hierboven.
Meer informatie: margrietheim@gmail.com
Lancering Handleiding COCPvgopEMB-congres 17 maart 2011
Heim, Veen, Velthausz (2011). COCP in de VG. Onderzoek naar de effecten, de implementatie en de sociale validiteit van het COCPvg-programma in Esdégé-Reigersdaal. Amsterdam: COCP-publicaties.
Een nieuw project: COCPin de klas
De bestaande handleiding COCP, het bijbehorende materiaal en de DVD met partnerstrategieën richten zich vooral op de één-op-één-interactie tussen een niet-sprekend kind en een sprekende communicatiepartner. Omdat betrokkenen de methode als zeer werkbaar en effectief ervaren, is er vanuit de praktijk van het speciaal onderwijs en dagvoorzieningen voor kinderen met beperkingen behoefte aan handvatten om de basisprincipes van COCP ook toe te kunnen passen in groepssituaties met zowel sprekende als niet of nauwelijks sprekende kinderen.
Vanuit deze achtergrond is een project gestart om een speciaal COCP-protocol te ontwikkelen voor groepssituaties. Dit project mondt uit in de DVD COCP in de klas met goede voorbeelden van het toepassen van de partnerstrategieën in groepssituaties en een handleiding voor leerkrachten en klassenassistenten.
Handleiding en DVD zullen in het voorjaarvan 2012 beschikbaar komen.
Meer informatie: margrietheim@gmail.com
Het COCP-programma
Het interventieprogramma CommunicatieveOntwikkeling voor niet of nauwelijks sprekende kinderen en hun Communicatiepartners (COCP) werd begin jaren negentig ontwikkeld in een samenwerkingsverband tussen de Universiteit van Amsterdam en Heliomare revalidatie. De handleiding met het programmamateriaal is als losbladig systeem voor het eerst gepubliceerd in 1997 (Heim & Jonker, 1997).
Op basis van een brede toetsing van de verbeterbehoeften en panelgesprekken met medewerkers van verschillende disciplines in tien instellingen voor kinderrevalidatie en de daaraan gekoppelde scholen, verscheen in 2006 een tweede geheel herziene druk van de handleiding samen met een cd-rom met digitale versies van een groot deel van het materiaal (Heim, Jonker & Veen, 2006).
In 2006 is ook een DVD verschenen met video-illustraties en animaties van de tien COCP-partnerstrategieën om de communicatie van en met niet of nauwelijks sprekende kinderen aan te moedigen en te vergemakkelijken.
Heim, M. J. M., Jonker, V. M., & Veen, M. (2006). Het COCP-programma. Handleiding en materiaal. (Tweede geheel herziene druk, met cd-rom). Wijk aan Zee / Amsterdam: Heliomare revalidatie / Universiteit van Amsterdam.
Handleiding (metcd-rom) en DVD zijn te bestellen bij Heliomare via cocp@heliomare.nl
Powerpoint COCP en nieuwe handleiding
Korte beschrijving COCP
Het COCP-programma richt zich op kinderen met ernstige problemen in de ontwikkeling van communicatieve vaardigheden door middel van gesproken taal. Dergelijke problemen kunnenontstaan door motorische stoornissen, cognitieve beperkingen, stoornissen in gehoor of visus of een combinatie van deze problemen. HetCOCP-programma is ontwikkeld voor instellingen waar met deze kinderen wordt gewerkt. In het programma krijgen de communicatiepartners van een kind zowel individueel als in groepen instructie en begeleiding om de interactie met het niet-sprekende kind te optimaliseren en zo een goede basis te scheppen voor de communicatieve en taligeontwikkeling. Het kind krijgt een adequaat communicatiesysteemen er vindenaanpassingen plaats in de fysieke omgeving zodat het communiceren vergemakkelijkt wordt. Uiteindelijk moet het kind door de interventie leren om in verschillende situaties en met verschillende gesprekspartners op een duidelijke en doeltreffende manier te communiceren.
Foto van Yasmin die met haar moeder communiceert. Met haar ogen wijst ze naar plaatjes engrafische symbolen op haar doorkijkraam en inhaar communicatiemap.
Het programma bestaat uit vier hoofdonderdelen die in een cyclus van een half jaar herhaald worden: onderzoek, vaststellen interventiedoel en –plan, uitvoering van de interventie en evaluatie. Het programma en alle onderdelen zijn vastgelegd in een protocol dat bestaat uit materiaal dat gebruikt wordt bij de verschillendestappen (formulieren, schema’s, overzichten) en richtlijnen voor de uitvoering.
Onderzoek
De implementatie van het programma in Heliomare en in Delft is systematisch geëvalueerd (Heim & Jonker, 1996). Uit dit onderzoek bleek dat er veel waardering is voor het COCP-programma, vooral voor die onderdelen die zich richten op instructie en ondersteuning van communicatiepartners. Met name het veelvuldig gebruik van video-observaties en de gestructureerde analyse en bespreking daarvan werden als bijzonder zinvol ervaren. Ouders en andere belangrijke volwassenen uit de omgeving van het kind rapporteerden vrijwel zonder uitzondering dat het programma een positief effect gehad heeft op de communicatieve ontwikkeling van hun kinderen. De beroepskrachten uit de instellingen noemden als positieve punten de gestructureerde aanpak van het programma, het systematisch betrekken van de omgeving bij het programma en de gestructureerde samenwerking in interdisciplinaire interventieteams. Hierdoor worden relatief snel resultaten behaald in vergelijking met de vrij geïsoleerde logopedietherapie die voorheen gebruikelijk was voor deze groep kinderen.
De eerste drie kinderen waarbij in Heliomare het COCP-programmawerdtoegepast, zijn gedurende tweeëneenhalf jaar gevolgd in een longitudinaal effectonderzoek(Heim, 2001). Deze kinderen waren bij de start van het onderzoek 2;4, 2;6 en 2;11 jaar oud. Bij éénkind konden geen significante effecten van het COCP-programma worden aangetoond. Voor de twee andere kinderen wordt geconcludeerd dat zij duidelijk geprofiteerd hebben van het programma. Aangetoond werd dat zij als effect van de interventie meer communiceerden, meer initiatief namen in de communicatie, meer invloed uitoefenden op de inhoud van de communicatie en dat hun taalvaardigheid was toegenomen.
Heim, M. J.M., &Jonker, V. M. (1996). De implementatie van het COCP-programma. Een evaluatie-onderzoek.(Publicatie nr. 70). Amsterdam: Instituut voor Algemene Taalwetenschap, Universiteit van Amsterdam.
Heim, M.J.M. (2001). Nauwelijks sprekend veel te zeggen. Een studie naar de effecten van het COCP-programma. Utrecht: LOT.