Bergvorming zorgt voor het ontstaan van een hoge biodiversiteit

2 oktober 2018

Bergen horen tot de gebieden met de grootste soortenrijkdom aan dieren en planten op aarde. Maar het is lang onduidelijk geweest hoe het precies kan dat bergen een dergelijke hoge biodiversiteit kennen. Een internationaal team, met Daniel Kissling, Suzette Flantua, Henry Hooghiemstra en Carina Hoorn van de Universiteit van Amsterdam, werpt nu nieuw licht op dit vraagstuk. Een onderzoeksartikel is inmiddels gepubliceerd door Nature.

Bergvorming, een continu proces van het omhoog duwen en erosie van de bodem, verandert het landschap continu en zo zorgt voor een grote variatie aan typen leefgebieden op verschillende hoogtes, zo ontdekte het team. ‘De complexe interactie tussen groeiende bergen en het klimaat zorgt voor veel kansen voor het ontstaan van nieuwe soorten,’ aldus Carina Hoorn, een van de hoofdauteurs van het onderzoeksartikel. ‘Hoewel klimaat en de ruigheid van het terrein eerst werden gezien als de belangrijkste drijvende krachten achter de hoge biodiversiteit in berglandschappen, maakt onze analyse duidelijk dat de geologische geschiedenis ook een zeer grote rol speelt’, legt Hoorn uit.

Wereldwijde data gekoppeld

Het team kwam tot deze conclusie door biologische, geologische en klimatologische datasets van over de hele wereld te koppelen in statistische modellen. ‘We hebben in onze modellen gezocht naar verbanden tussen de soortenrijkdom aan vogels, zoogdieren en amfibieën met data over temperatuur, neerslag, erosie, reliëf en bodemsamenstelling’, zegt Daniel Kissling, die de statistische analyses verzorgde. ‘Tot onze verbazing vonden we niet, zoals verwacht, alleen relaties met klimaat. We vonden ook statistisch significante verbanden tussen soortenrijkdom en erosie-geschiedenis, reliëf, en de hoeveelheid aanwezige bodemtypen’, gaat Kissling verder. Hoewel deze gevonden verbanden wereldwijd golden, bleek ook dat het precieze verband tussen de soortenrijkdom en de bekeken factoren kan variëren per berggebied. ‘Die regionale variatie in het belang van de geologische drijvende krachten was erg onverwacht.’, aldus Kissling.

Mountain building Himalaya Adrien Favre

Hengduan mountains. Foto: Adrien Favre

Positie en leeftijd berg zijn betrokken factoren

De studie laat verder zien dat ook de geografische positie (bijvoorbeeld of een berg blootgesteld is aan bepaalde atmosferische stromingen) en de leeftijd van de berg (jong of oud) belangrijke factoren zijn die de biodiversiteit in het bergsysteem beïnvloeden. En op de korte geologische tijdschaal kunnen klimaatfluctuaties tijdens het Kwartair de drijvende kracht zijn achter het ontstaan van nieuwe soorten in bergen. ‘Het lijkt erop dat het groeien en afnemen van gletsjers, wat van grote invloed is geweest op de vorming van het landschap en regelmatig heeft gezorgd voor het scheiden of juist bij elkaar brengen van populaties dieren en planten, ook een belangrijke rol heeft gespeeld bij het ontstaan van nieuwe soorten in de bergen’, zegt Suzette Flantuna, die voor haar promotieonderzoek de invloed van Kwartinaire klimaatverandering op de biodiversiteit in de bergen van Latijns Amerika heeft onderzocht.

Verbeterde geologische methoden

Pas nu is het door verbeterde geologische methoden en de steeds completere wereldwijde datasets over klimaat, bodem, erosiegeschiedenis en soortenrijkdom mogelijk om dit soort uitgebreide inzichten te verkrijgen in de relatie tussen berggroei en biodiversiteit. De betrokken onderzoekers verwachten dat de nieuwe methoden en de huidige datasets in de nabije toekomst nog meer inzichten in de complexe relatie tussen biodiversiteit, klimaat en bergvorming zullen opleveren.

Publicatie details

Antonelli, A., Kissling, W.D., Flantua, S.G.A., Bermúdez, M.A., Mulch, A., Muellner-Riehl, A.N., Kreft, H., Linder, H.P., Badgley, C., Fjeldså, J., Fritz, S.A., Rahbek, C., Herman, F., Hooghiemstra, H. & Hoorn, C. (2018) Geological and climatic influences on mountain biodiversity. Nature Geoscience, 11, 718-725. DOI: 10.1038/s41561-018-0236-z
Publicatie: www.nature.com/articles/s41561-018-0236-z

Gepubliceerd door  Faculteit Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica