‘Betrek inheemse volken bij bescherming’

5 juni 2018

Een Australische tapijtproducent die zonder toestemming afbeeldingen van Aboriginal kunstenaars gebruikte: wie beschermt de traditionele culturele uitingen van inheemse volken? Promovenda Kelly Breemen onderzocht de waaier aan initiatieven die er zijn en concludeert dat bescherming om een brede aanpak vraagt. Ze promoveert op 7 juni 2018.

Promovenda Kelly Breemen laat er geen gras over groeien. Op 7 juni 2018 verdedigt zij haar vuistdikke proefschrift over de bescherming van traditionele cultuuruitingen van inheemse volken; de dag erop is zij ‘host’ van een workshop die naar aanleiding van haar studie wordt gehouden. Deze internationale bijeenkomst wordt georganiseerd op en door het Instituut voor Informatierecht (IViR) en gesponsord door de Vereniging voor Intellectuele Eigendom (VIE) (onderdeel van de internationale organisatie Aippi, dat zich inzet voor de bescherming van intellectueel eigendom) en is vrij toegankelijk.

Inheemse volken

Breemen heeft voor haar promotie de juridische bescherming van traditionele culturele uitingen van inheemse volken onderzocht. Dat gaat verder dan alleen intellectuele eigendomsaspecten, maar gaat ook over mensenrecht en het culturele erfgoed. ‘Er bestaat een enorme diversiteit aan inheemse volken, waarbij hun kenmerken uiteenlopen van bijvoorbeeld taal, een eigen cultuur, eigen uitingen of combinaties daarvan’, legt Breemen uit. ‘Voor de bescherming van de traditionele culturele uitingen van inheemse volken is het onvoldoende om een enkel juridisch instrument in te zetten. De uitdaging is om met een juridisch divers kader te komen, dat toeziet op al die uiteenlopende belangen van inheemse volken.’

In haar studie analyseert Breemen de waaier aan initiatieven die onder meer vanuit de Verenigde Naties (VN) voor de bescherming van inheemse volken zijn genomen. Een belangrijke mijlpaal is het aannemen van de Verklaring over de Rechten van Inheemse Volken door de Algemene Vergadering van de VN in 2007, dat vooral vanuit mensenrechtelijke kant bescherming biedt. ‘Dit was een belangrijke stap en het onderschrijft een toenemende internationale aandacht voor de rechten van inheemse volken. Helaas laat de implementatie van het akkoord nog te wensen over.’

Folklore

Naast de mensenrechtelijke kant wordt ook gewerkt aan de bescherming van culturele uitingen, het immateriële culturele erfgoed - de ‘folklore’ - waarbij ook de bescherming van het intellectuele eigendom een belangrijke rol speelt. Hierbij kan gedacht worden aan traditionele kunst, wat door sommigen als ‘publiek domein’ wordt gezien, waar het auteursrecht tekortschiet om bescherming te bieden. Breemen geeft als voorbeeld een Australische tapijtproducent die zonder toestemming afbeeldingen van Aboriginal kunstenaars gebruikte voor de print van zijn tapijten.

Initiatieven over de bescherming van traditionele uitingen waaraan aspecten van intellectueel eigendom zijn verbonden, komen in belangrijke mate van de World Intellectual Property Organization (WIPO), een aan de VN gerelateerde organisatie. ‘Het WIPO heeft wel beleidsregels geformuleerd, maar heeft nog geen internationaal verdrag kunnen afdwingen. De onderhandelingen hierover lopen stroef.’

Adviezen

Breemen komt op basis van haar uitgebreide studie van de huidige wetgeving en verdragen tot de conclusie dat bescherming van de traditionele culturele uitingen van inheemse volken breed moet worden aangepakt. ‘Allereerst is het vereist dat de betrokken volken zelf in dit proces worden betrokken. Dit betreft een democratiseringsslag, waarbij de inheemse volken meer toegang tot de besluitvorming wordt gegeven en daar bovendien een stem in moeten krijgen.’ Daarnaast acht Breemen het van belang dat de vele internationale instanties die zich over verschillende deelaspecten van bescherming buigen, werken ‘aan coördinatie en samenwerking. Dit is niet een geïsoleerd probleem.’

Ondanks de toegenomen aandacht voor inheemse volken is Breemen bezorgd. ‘We zijn er nog lang niet en staan voor een grote uitdaging. Door milieuproblemen als ontbossing en geweld tegen inheemse volken die hun land verdedigen loopt de autonomie van talloze inheemse volken gevaar.’

Promotie

De promotie vindt plaats op 7 juni 2018 om 14.00 uur in de Agnietenkapel. Promotor is M. van Eechoud, copromotor is T. McGonagle. 

Gepubliceerd door  Faculteit der Rechtsgeleerdheid